De gemeente, ‘dat is toch een gearriveerd station’?
Voor de burger is dit beeld vaak nog onlosmakelijk verbonden met de lokale overheid. Dat is niet terecht, vindt prof. dr. Jaap de Heer, hoogleraar op het gebied van cultuurverandering en strategie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. “Een gemeente is allesbehalve een gearriveerd station, maar juist een ‘cultuur in wording’. Een organisatie die middenin een dynamische samenleving actief is. Deze tijd staat bol van de dynamiek, zoals te zien is in de diverse agenda’s over gemeentelijke dienstverlening 2015. In dat jaar zullen gemeenten dé poort zijn tot publieke dienstverlening.”
Gemeenten zijn dus geen gearriveerd station. Maar waar komt dat beeld dan vandaan? Volgens de hoogleraar komt dit omdat ons binnenlands bestuur als stelsel statisch overkomt. Gemeenten zijn hier onderdeel van en die verschillende onderdelen hebben de neiging zich naar binnen te keren. Niet zo veel te laten zien van wat er allemaal gebeurt. Het binnenlands bestuur op zich blijkt elke keer weer moeilijk veranderbaar te zijn en wordt als een gegeven beschouwd. De Heer: “Wat veel mensen daardoor niet weten is dat ontwikkelingen binnen de regionale en lokale overheid elkaar in hoog tempo opvolgen.” Uit deze ontwikkelingen filtert De Heer vier belangrijke trends die invloed hebben op de dienstverlening van gemeenten: decentralisatie, professionalisering, recessie, en internationalisering.
Decentralisatie
Decentralisatie zal ook de komende periode een heet hangijzer zijn binnen gemeenteland. Het overdragen van taken naar gemeenten, bijvoorbeeld op belangrijke terreinen als de Wet op maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en jeugdzorg, leidt ertoe dat gemeenten meer beleidsruimte krijgen, met meer vraagstukken en dienstverlening te maken krijgen en meer kennisintensieve organisaties worden, die er tegelijkertijd niet aan ontkomen de dienstverlening te professionaliseren.
Recessie
De Heer ziet de huidige recessie als een tweede belangrijke trend die van invloed is op de dienstverlening van gemeenten. “Gemeenten willen in principe hun beleidsopgaven en dienstverlening wel uitbreiden. Tegelijkertijd is de schaarste aan overheidsmiddelen de afgelopen tijd sterk toegenomen en wordt binnen de lokale overheid waarschijnlijk gekort op de begroting. Met andere woorden: het dienst- verleningspakket loopt meer op dan de benodigde middelen, met de kans dat gemeenten hun dienstverlening straks niet meer op een vereist kwaliteitsniveau kunnen waarmaken.”
Internationalisering
En dan heb je nog de EU-invloed, die langzaam maar zeker oprukt richting het dienstverleningspakket van gemeenten. Zo moet de Europese Dienstenrichtlijn, die eind 2006 door alle lidstaten is aan-genomen, volgend jaar al op nationaal niveau geïmplementeerd zijn. Een aantal gemeenten is hiermee druk doende, vele anderen staan nog voor de opgave.
Open netwerkorganisatie
Wat kunnen lokale overheden organisatorisch doen om op bovenstaande trends in te spelen? “De gemeenten kunnen zich het beste ontwikkelen naar een open netwerkorganisatie”, antwoordt De Heer stellig. “Je moet bij deze strategie veel eerder in termen van cultuurverandering, co-creatie en e-government denken dan in termen van herstructurering.“ In dit netwerk kan de gemeente volgens de hoogleraar de regie voeren over kwalitatief goede dienstverlening voor haar inwoners. Dit in samenspraak met andere overheden en markpartijen waar men kennis, diensten of producten van betrekt die zij goed kunnen leveren.
De gemeente, ‘dat is toch een gearriveerd station’?
Voor de burger is dit beeld vaak nog onlosmakelijk verbonden met de lokale overheid. Dat is niet terecht, vindt prof. dr. Jaap de Heer, hoogleraar op het gebied van cultuurverandering en strategie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. “Een gemeente is allesbehalve een gearriveerd station, maar juist een ‘cultuur in wording’. Een organisatie die middenin een dynamische samenleving actief is. Deze tijd staat bol van de dynamiek, zoals te zien is in de diverse agenda’s over gemeentelijke dienstverlening 2015. In dat jaar zullen gemeenten dé poort zijn tot publieke dienstverlening.”
Gemeenten zijn dus geen gearriveerd station. Maar waar komt dat beeld dan vandaan? Volgens de hoogleraar komt dit omdat ons binnenlands bestuur als stelsel statisch overkomt. Gemeenten zijn hier onderdeel van en die verschillende onderdelen hebben de neiging zich naar binnen te keren. Niet zo veel te laten zien van wat er allemaal gebeurt. Het binnenlands bestuur op zich blijkt elke keer weer moeilijk veranderbaar te zijn en wordt als een gegeven beschouwd. De Heer: “Wat veel mensen daardoor niet weten is dat ontwikkelingen binnen de regionale en lokale overheid elkaar in hoog tempo opvolgen.” Uit deze ontwikkelingen filtert De Heer vier belangrijke trends die invloed hebben op de dienstverlening van gemeenten: decentralisatie, professionalisering, recessie, en internationalisering.
Decentralisatie
Decentralisatie zal ook de komende periode een heet hangijzer zijn binnen gemeenteland. Het overdragen van taken naar gemeenten, bijvoorbeeld op belangrijke terreinen als de Wet op maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en jeugdzorg, leidt ertoe dat gemeenten meer beleidsruimte krijgen, met meer vraagstukken en dienstverlening te maken krijgen en meer kennisintensieve organisaties worden, die er tegelijkertijd niet aan ontkomen de dienstverlening te professionaliseren.
Recessie
De Heer ziet de huidige recessie als een tweede belangrijke trend die van invloed is op de dienstverlening van gemeenten. “Gemeenten willen in principe hun beleidsopgaven en dienstverlening wel uitbreiden. Tegelijkertijd is de schaarste aan overheidsmiddelen de afgelopen tijd sterk toegenomen en wordt binnen de lokale overheid waarschijnlijk gekort op de begroting. Met andere woorden: het dienst- verleningspakket loopt meer op dan de benodigde middelen, met de kans dat gemeenten hun dienstverlening straks niet meer op een vereist kwaliteitsniveau kunnen waarmaken.”
Internationalisering
En dan heb je nog de EU-invloed, die langzaam maar zeker oprukt richting het dienstverleningspakket van gemeenten. Zo moet de Europese Dienstenrichtlijn, die eind 2006 door alle lidstaten is aan-genomen, volgend jaar al op nationaal niveau geïmplementeerd zijn. Een aantal gemeenten is hiermee druk doende, vele anderen staan nog voor de opgave.
Open netwerkorganisatie
Wat kunnen lokale overheden organisatorisch doen om op bovenstaande trends in te spelen? “De gemeenten kunnen zich het beste ontwikkelen naar een open netwerkorganisatie”, antwoordt De Heer stellig. “Je moet bij deze strategie veel eerder in termen van cultuurverandering, co-creatie en e-government denken dan in termen van herstructurering.“ In dit netwerk kan de gemeente volgens de hoogleraar de regie voeren over kwalitatief goede dienstverlening voor haar inwoners. Dit in samenspraak met andere overheden en markpartijen waar men kennis, diensten of producten van betrekt die zij goed kunnen leveren.